ئەم پڕۆفیسۆرە 30 ساڵ خزمەتی لە وانەگوتنەوە و خزمەتگوزاریی ڕاوێژكاریی هەبووە، پسپۆری ئیدارەدانی سەرچاوە مرۆییەكان(Human Resource Management) و ڕەفتارە ڕێكخراوەكان (Organisational Behaviour) و لێكۆلێنەوەی كولتوورە تێكەڵەكان (cross-cultural & gender studies) و كارگێڕی ستراتیژییە (Strategic Management). .
پڕۆفیسۆر كتێبی زۆری لەبارەی ئەم بابەتانەی سەرەوە هەیە و كتێبەكانی وەكو سەرچاوە بۆ خوێندن بەكار دەهێنرێن.
لەسەرەتای گفتوگۆكەدا پرسیاری ئەوەمان لە پڕۆفیسۆر ئۆگەستین كرد كە چۆن گەشەی ڕاستەقینە لە كوردستان ئەنجام دەدرێت بە لەبەرچاوگرتنی بۆچوونی پسپۆران، كە دەڵێن تەنیا پشتبەستن بە نەوت كەموكووڕییەكە لە ئیدارەدانی سیستەمی ئابووری؟ لە وەڵامدا گوتی: گەشەكردن بە هەنگاوی كردەیی لە پەرەپێدانی داهاتی تاك لەناو كۆمەڵگا (Income generation) دەست پێ دەكات، ئەمەش بەس نییە ئەگەر بەشێوەیەكی بەردەوام نەبێت (Longivity) كە پلەیەكی گونجاوی بەردەوامیی ژیانی تاكەكان (Sustainable) دەگرێتەوە، كاتێ قسە دێتە سەر چاكسازی، ئەوە چاكسازی دەكرێت، چونكە بە سادەیی ئەمە پەیوەستە بە ئایندە، ئەمڕۆش چاكسازی ئابووری پێویستی بە ڕێژەیەكی گونجاوی جۆراوجۆرێتی ئابووریی (Diversification) و تێپەڕاندنی ئەو بازنەیە هەیە كە بە ڕەهایی پشت بە داهاتی نەوت ببەسترێت. گەڕانیش بە دوای بژاردەكاندا زۆر گرنگە، هەروەها لەم چوارچێوەیەدا كات گرنگترین هۆكارە. وڵاتێكی وەكو توركیای دراوسێ، پاڵپشتی جووتیاران دەكات بە مەبەستی پەرەپێدان بە داهات و بەردەوامبوونیان.
لەبارەی ئەوەی پشتبەستن بە سەرچاوەی سروشتیی خاو بە بێ داهێنان و دروستكرنی بەهای زیادە و نوێ (Added Values) چیتر خزمەتی گەشەی ئابووری كوردستان ناكات.. ئایا ڕوانگەیەكی دیاریكراو هەیە بۆ پەرەپێدان؟ پڕۆفیسۆر ئۆگەستین جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە هیچ گومانی تێدا نییە هەر هەوڵێكی جددی بۆ داهێنان و دروستكردنی بەهای زیادە و نوێ، چ لە بواری نەوت بێت وەكو دروستكردنی پاڵاوگە، یان پەرەپێدانی بەرهەمی كشتوكاڵی لە ڕووی شێوە و جۆرەوە، كارێكی گرنگە و هەنگاوی سەرەتاییە بۆ ڕاكێشانی وەبەرهێنەری پەیوەندار بەم كارانە، چ وەبەرهێنەری ناوخۆ بن یان بیانی، ئەمەش لە ڕێگای دروستكردنی كەشوهەوای كاكردنی گونجاو (Business Climate) لەگەڵ ئامادەكاریی هاندان (Incentives)ی پێویست بۆ وەبەرهێنان لە پیشەسازی نەوت یان خۆراك دەبێت. هەروەكو ئەزموونی وڵاتە پێشكەوتووەكان، ئەوەیان سەلماندووە كە پرەنسیپی ئەو هاریكارییەی بە هاریكاری گشتی و تایبەت (Public-Private Partnershipناسراوە، بەرهەمدار دەبێت، كە هەمیشە بە ڕێژەی 50% بۆ هەر یەكێكیانە. ئەزموونی وڵاتە پێشكەوتووەكان ئەوەشیان سەلماندووە، هەنگاوەكانی دەستپێكرن بە تایبەتێتی (الخصصة) كێبڕكێ (Competition) لەسەر بنەمای كوالێتی (Quality)دروست دەكات.
گفتوگۆكە بەرەو ئەوەی ڕاكێشاین كە پرسیارێكی پەیوەندار بكەین ئەویش ئەوەیە كە كەرتی بەرهەمهێنان، چ لە بواری كشتوكاڵیی بێت یان پیشەسازیی پەیوەندار، هێشتا لە چوارچێوەی پیشەی ژیانەكیدان (Subsistence agriculture ) نوێكردنەوەش پێویستی بە زانكۆكان و پەیوەندییەكی پتەوییان بە بازاڕەوە هەیە (Market-Oriented Universities) لێرەدا پرسیار ئەوەیە لە كوێوە دەستپێبكرێت، بازاڕ یان زانكۆ؟ لە وەڵامدا پڕۆفیسۆر گوتی: هیچ گومانی تێدا نییە كە لەم چوارچێوەیەدا تەكنەلۆژیا باشترین چارەسەرە، تەكنەلۆژیا بەشداری گۆڕینی شێوازی بەرهەمهێنان دەكات بەو شێوەیەی كە بە (Mechanizing the farm)ناسراوە، لەو كۆمەڵگا كشتوكاڵییانەی داهاتیان دیاری كراوە، كۆمەڵەكانی جووتیاران باشترین چارەسەرە، كە ڕێ بۆ جووتیاران خۆش دەكەن بۆ ئەوەی تەكنەلۆژیای پەیوەندار بكڕن و بەشداری پێ بكەن و بەكاری بێنن و لەوانەیە بازرگانیشی پێوە بكەن.
لە كۆمەڵگاكانی دوای ململانێی وەكو كوردستان، تێبینی ئەوە دەكرێت كە پلاندان لاوازە یان هەر نییە، لە زۆر حاڵەتیشدا هەست بەوە دەكرێـت كە ڕوانگە (Vision)یەكی ڕوونیش نییە، ڕەنگە ئەمەش ببێتە هۆی ئەوەی پلانێكی ڕاست و دروست دانەنرێت، لەبارەی ئەوەی كە ئایا لە زانكۆوە دەستپێ بكرێت یان كێڵگە؟ پێویستییەكی زۆر بە پەیوەندی (Communication) و پێكهێنانی لێژنەی پەیوەندی وەكو (Business Advisory Committe) بۆ ئەم مەبەستە، ڕەنگە سەرەتایەكی ڕاست بێت. لەبارەی كلیلەكانی گەشەكردنی ئابووری وەكو بەهەمهێنان (Productivity) و ڕێكخستن (Organization) و كارگێڕی سەردەمییانە (Modern Management) كە تا ئێستاش لە هەندێ كۆمەڵگای وەكو كوردستان نەبووەتە جێی باس.
لەبارەی ڕێگاكانی دەسپێكردنی ئەم چەمكانە و ئەوەی لە چ پڕۆسەیەكی چاكسازیی گریمانەكراودا حەقی تەواوی ئەم چەمك و پڕۆسەیە دەدرێت، پرسیارمان لە پڕۆفیسۆر كرد؟ ئەو سەرەتا جەختی لەسەر پرسی دروستكردن و داهێنان (Creativity & Annovation)كردەوە، لە دیاریكردنی ئەم چەمكانە و چوارچێوەگرتنی كەرتی تایبەت و گشتی، هەروەها ڕاستگۆیی (Accountability) لە كاردا زۆر گرنگە. لە لایەكی دیكەوە لە پرسی كارگێڕییدا، هەموو ئیدارییەك بە كەسێكی پێشەنگ (Leaders) دانانرێت، بەڵام ئەوە ئاشكرایە كە زۆربەی سەركردەكان لە كارگێڕییەوە دەستیان پێ كردووە. بەگشتی هاوسەنگی لە نێوان كلیلەكانی گەشەی ئابووری ڕاستەقینە، زۆر گرنگە.
لە كۆتاییدا لە پڕۆفیسۆر ئۆگستین دەپرسین كە یەكێك لە بنەماكانی سیاسەتی چاكسازیی و گۆڕینی پەرەپێدانی بەردەوام، كە چارەسەری گشتگیر دەگرێتەوە، هەبوونی ئیڕادەیەكی سیاسییە (Political Committment)بۆ هەر چاكسازییەك كە پێویست بێت، ئایا خواستی سیاسی (Political Wishes)بەسە بۆ پەرەپێدانی واقیعی ئابووری لە كوردستان؟ بە كورتی وەڵامی دایەوە.. پێویستە بۆ ئەو پەندە بگەڕێینەوە كە دەڵێت.. ئەوە بڵێ كە ئەنجامی دەدیت و ئەوە ئەنجام بدە كە دەیڵێیت...
بێگومان ئەزموونەكان دەریان خستووە كە جیاوازی لە نێوان گوتن و كرداردا، متمانە ناهێڵێت، بە گشتیش ئەزموونی گەلان ئەوەی سەلماندووە كە ئیرادە و پابەندی سیاسی بە یەكەوە زۆر پێویستن بۆ ئەنجامدانی هەر چاكسازییەكی پێویست و گریمانەكراو.
" />
2019-10-08 18:34:47
سامان
گۆڤاری سامان ئەم چاوپێكەوتنەی لەگەڵ پڕۆفیسۆر ئۆگەستین ئۆكانڵاون Augustine Okanlawon سازدا كە لە ساڵی 2002ەوە لە زانكۆی كوردستان-هەولێر وانەبێژە، پێش ئەوە یاریدەدەری بەڕێوەبەر بووە لە (Isle of Man International Business School (IBS ، پێش ئەویش لە(MBA programmes at IBS) بەڕێوەبەر بووە، هەروەها پێشتر سەرۆكی پڕۆگرامی (the International MBA programme MSc) بوو لە زانكۆی Glamorgan ی ئێستا (University of South Wales) لە بەریتانیا.
ئەم پڕۆفیسۆرە 30 ساڵ خزمەتی لە وانەگوتنەوە و خزمەتگوزاریی ڕاوێژكاریی هەبووە، پسپۆری ئیدارەدانی سەرچاوە مرۆییەكان(Human Resource Management) و ڕەفتارە ڕێكخراوەكان (Organisational Behaviour) و لێكۆلێنەوەی كولتوورە تێكەڵەكان (cross-cultural & gender studies) و كارگێڕی ستراتیژییە (Strategic Management). .
پڕۆفیسۆر كتێبی زۆری لەبارەی ئەم بابەتانەی سەرەوە هەیە و كتێبەكانی وەكو سەرچاوە بۆ خوێندن بەكار دەهێنرێن.
لەسەرەتای گفتوگۆكەدا پرسیاری ئەوەمان لە پڕۆفیسۆر ئۆگەستین كرد كە چۆن گەشەی ڕاستەقینە لە كوردستان ئەنجام دەدرێت بە لەبەرچاوگرتنی بۆچوونی پسپۆران، كە دەڵێن تەنیا پشتبەستن بە نەوت كەموكووڕییەكە لە ئیدارەدانی سیستەمی ئابووری؟ لە وەڵامدا گوتی: گەشەكردن بە هەنگاوی كردەیی لە پەرەپێدانی داهاتی تاك لەناو كۆمەڵگا (Income generation) دەست پێ دەكات، ئەمەش بەس نییە ئەگەر بەشێوەیەكی بەردەوام نەبێت (Longivity) كە پلەیەكی گونجاوی بەردەوامیی ژیانی تاكەكان (Sustainable) دەگرێتەوە، كاتێ قسە دێتە سەر چاكسازی، ئەوە چاكسازی دەكرێت، چونكە بە سادەیی ئەمە پەیوەستە بە ئایندە، ئەمڕۆش چاكسازی ئابووری پێویستی بە ڕێژەیەكی گونجاوی جۆراوجۆرێتی ئابووریی (Diversification) و تێپەڕاندنی ئەو بازنەیە هەیە كە بە ڕەهایی پشت بە داهاتی نەوت ببەسترێت. گەڕانیش بە دوای بژاردەكاندا زۆر گرنگە، هەروەها لەم چوارچێوەیەدا كات گرنگترین هۆكارە. وڵاتێكی وەكو توركیای دراوسێ، پاڵپشتی جووتیاران دەكات بە مەبەستی پەرەپێدان بە داهات و بەردەوامبوونیان.
لەبارەی ئەوەی پشتبەستن بە سەرچاوەی سروشتیی خاو بە بێ داهێنان و دروستكرنی بەهای زیادە و نوێ (Added Values) چیتر خزمەتی گەشەی ئابووری كوردستان ناكات.. ئایا ڕوانگەیەكی دیاریكراو هەیە بۆ پەرەپێدان؟ پڕۆفیسۆر ئۆگەستین جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە هیچ گومانی تێدا نییە هەر هەوڵێكی جددی بۆ داهێنان و دروستكردنی بەهای زیادە و نوێ، چ لە بواری نەوت بێت وەكو دروستكردنی پاڵاوگە، یان پەرەپێدانی بەرهەمی كشتوكاڵی لە ڕووی شێوە و جۆرەوە، كارێكی گرنگە و هەنگاوی سەرەتاییە بۆ ڕاكێشانی وەبەرهێنەری پەیوەندار بەم كارانە، چ وەبەرهێنەری ناوخۆ بن یان بیانی، ئەمەش لە ڕێگای دروستكردنی كەشوهەوای كاكردنی گونجاو (Business Climate) لەگەڵ ئامادەكاریی هاندان (Incentives)ی پێویست بۆ وەبەرهێنان لە پیشەسازی نەوت یان خۆراك دەبێت. هەروەكو ئەزموونی وڵاتە پێشكەوتووەكان، ئەوەیان سەلماندووە كە پرەنسیپی ئەو هاریكارییەی بە هاریكاری گشتی و تایبەت (Public-Private Partnershipناسراوە، بەرهەمدار دەبێت، كە هەمیشە بە ڕێژەی 50% بۆ هەر یەكێكیانە. ئەزموونی وڵاتە پێشكەوتووەكان ئەوەشیان سەلماندووە، هەنگاوەكانی دەستپێكرن بە تایبەتێتی (الخصصة) كێبڕكێ (Competition) لەسەر بنەمای كوالێتی (Quality)دروست دەكات.
گفتوگۆكە بەرەو ئەوەی ڕاكێشاین كە پرسیارێكی پەیوەندار بكەین ئەویش ئەوەیە كە كەرتی بەرهەمهێنان، چ لە بواری كشتوكاڵیی بێت یان پیشەسازیی پەیوەندار، هێشتا لە چوارچێوەی پیشەی ژیانەكیدان (Subsistence agriculture ) نوێكردنەوەش پێویستی بە زانكۆكان و پەیوەندییەكی پتەوییان بە بازاڕەوە هەیە (Market-Oriented Universities) لێرەدا پرسیار ئەوەیە لە كوێوە دەستپێبكرێت، بازاڕ یان زانكۆ؟ لە وەڵامدا پڕۆفیسۆر گوتی: هیچ گومانی تێدا نییە كە لەم چوارچێوەیەدا تەكنەلۆژیا باشترین چارەسەرە، تەكنەلۆژیا بەشداری گۆڕینی شێوازی بەرهەمهێنان دەكات بەو شێوەیەی كە بە (Mechanizing the farm)ناسراوە، لەو كۆمەڵگا كشتوكاڵییانەی داهاتیان دیاری كراوە، كۆمەڵەكانی جووتیاران باشترین چارەسەرە، كە ڕێ بۆ جووتیاران خۆش دەكەن بۆ ئەوەی تەكنەلۆژیای پەیوەندار بكڕن و بەشداری پێ بكەن و بەكاری بێنن و لەوانەیە بازرگانیشی پێوە بكەن.
لە كۆمەڵگاكانی دوای ململانێی وەكو كوردستان، تێبینی ئەوە دەكرێت كە پلاندان لاوازە یان هەر نییە، لە زۆر حاڵەتیشدا هەست بەوە دەكرێـت كە ڕوانگە (Vision)یەكی ڕوونیش نییە، ڕەنگە ئەمەش ببێتە هۆی ئەوەی پلانێكی ڕاست و دروست دانەنرێت، لەبارەی ئەوەی كە ئایا لە زانكۆوە دەستپێ بكرێت یان كێڵگە؟ پێویستییەكی زۆر بە پەیوەندی (Communication) و پێكهێنانی لێژنەی پەیوەندی وەكو (Business Advisory Committe) بۆ ئەم مەبەستە، ڕەنگە سەرەتایەكی ڕاست بێت. لەبارەی كلیلەكانی گەشەكردنی ئابووری وەكو بەهەمهێنان (Productivity) و ڕێكخستن (Organization) و كارگێڕی سەردەمییانە (Modern Management) كە تا ئێستاش لە هەندێ كۆمەڵگای وەكو كوردستان نەبووەتە جێی باس.
لەبارەی ڕێگاكانی دەسپێكردنی ئەم چەمكانە و ئەوەی لە چ پڕۆسەیەكی چاكسازیی گریمانەكراودا حەقی تەواوی ئەم چەمك و پڕۆسەیە دەدرێت، پرسیارمان لە پڕۆفیسۆر كرد؟ ئەو سەرەتا جەختی لەسەر پرسی دروستكردن و داهێنان (Creativity & Annovation)كردەوە، لە دیاریكردنی ئەم چەمكانە و چوارچێوەگرتنی كەرتی تایبەت و گشتی، هەروەها ڕاستگۆیی (Accountability) لە كاردا زۆر گرنگە. لە لایەكی دیكەوە لە پرسی كارگێڕییدا، هەموو ئیدارییەك بە كەسێكی پێشەنگ (Leaders) دانانرێت، بەڵام ئەوە ئاشكرایە كە زۆربەی سەركردەكان لە كارگێڕییەوە دەستیان پێ كردووە. بەگشتی هاوسەنگی لە نێوان كلیلەكانی گەشەی ئابووری ڕاستەقینە، زۆر گرنگە.
لە كۆتاییدا لە پڕۆفیسۆر ئۆگستین دەپرسین كە یەكێك لە بنەماكانی سیاسەتی چاكسازیی و گۆڕینی پەرەپێدانی بەردەوام، كە چارەسەری گشتگیر دەگرێتەوە، هەبوونی ئیڕادەیەكی سیاسییە (Political Committment)بۆ هەر چاكسازییەك كە پێویست بێت، ئایا خواستی سیاسی (Political Wishes)بەسە بۆ پەرەپێدانی واقیعی ئابووری لە كوردستان؟ بە كورتی وەڵامی دایەوە.. پێویستە بۆ ئەو پەندە بگەڕێینەوە كە دەڵێت.. ئەوە بڵێ كە ئەنجامی دەدیت و ئەوە ئەنجام بدە كە دەیڵێیت...
بێگومان ئەزموونەكان دەریان خستووە كە جیاوازی لە نێوان گوتن و كرداردا، متمانە ناهێڵێت، بە گشتیش ئەزموونی گەلان ئەوەی سەلماندووە كە ئیرادە و پابەندی سیاسی بە یەكەوە زۆر پێویستن بۆ ئەنجامدانی هەر چاكسازییەكی پێویست و گریمانەكراو.
