2019-10-08 18:25:25
سامان
لە سەروبەندی تەنگەژەی ئێستای دارایی، گۆڤاری (سامان) بە پێویستی زانی چاوپێكەوتن لەگەڵ دكتۆر (عەلی حوسێن بەلۆ) بكات، كە یەكێكە لە كادیرە پسپۆر و شارەزاكانی بواری كارگێڕیی سەرچاوە سروشتییەكان. دكتۆر عەلی، لە ساڵی 1979 لە زانكۆی موسڵ بڕوانامەی بەكالۆریۆسی لە بواری كشتوكاڵ و دارستان بەدەستهێناوە، لە ساڵانی 1990 و 1994 بڕوانامەی ماستەر و دكتۆرای لە بواری وەبەرهێنانی دارستان، لە ئەكادیمیای كشتوكاڵیی لە وارشۆ (SGGW) بەدەستهێناوە. لە نێوان ساڵانی 1998-2006 لە كۆلێژی كشتوكاڵ، بەشیی دارستان، لە زانكۆی دهۆك، بە پلەی مامۆستای یاریدەدەر وانەی گوتۆتەوە، دكتۆر عەلی لە ماوەی ساڵانی 2006-2010 بۆتە ئەندامی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق و سەرۆكی لێژنەی نەوت و گاز بووە لە ئەنجوومەنی نوێنەران. لە ساڵی 2010ەوە تا مانگی كانوونی دووەمی ساڵی 2016، ڕاوێژكار بووە لە وەزارەتی سامانە سروشتییەكان.
سەرەتا بەو پرسیارە دەستمان پێكرد كە لە ئێستادا بە تووندی خۆی دەسەپێنێ... ئیدارەدانی تەنگەژەكان پێویستی بە جۆرێك لە پێكەوەژیان هەیە لە نێوان كەسانی بڕیاربەدەستی سیاسی ((Loyalty و كەسانی خاوەن توانای ڕاوێژكاریی (Capbility) ئایا ئەو زەمینە تۆكمەیە هەیە بۆ ئەم پێكەوەژیانە؟ دكتۆر عەلی لە وەڵامدا گوتی: لە هەرێمی كوردستان پێكەوەژیان لە نێوان لایەنە سیاسییەكان بە شێوەیەكی گشتی تووشی گرفت بووە، بە تایبەتیش لە دوا كابینەی حكومەتی هەرێمی كوردستان و زیاتر لەوەش دوای بەرپابوونی ئەو ململانێ تووندەی لە نێوان لایەنەكان لەبارەی ماوەی سەرۆكایەتی هەرێم دروست بوو. لە بارودۆخێكی لەم جۆرەدا شارەزا و پسپۆرانی ڕاوێژكاری دەتوانن تەنیا لە ڕێگای دەزگاكانی ڕاگەیاندن و كۆڕ و كۆبوونەوەی دیاریكراو، بیروبۆچوونەكانیان بخەنەڕوو، بێ ئەوەی توانای كاریگەرییان هەبێ بۆ چارەسەركردنی دۆخەكە. سەرەڕای ئەمەش سەركردە سیاسییەكانی كوردستان لە ناو خۆیاندا دابەش بوونە و گرنگی بەم بۆچوونانە نادەن، هەروەها دەبێ ئەو ڕاستییەش لەبیر نەكەین كە وڵاتانی دراوسێی وەكو ئێران و توركیا و هەروەها دەسەڵاتی ناوەندیی عێراق، بە هەموو شێوەیەك كار دەكەن بۆ ئەوەی ئەزموونی هەرێمی كوردستان لەبار ببەن، بۆ ئەوەی ببێتە هۆی دواكەوتنی گەیشتن بە ڕێككەوتنێك سەبارەت بە ڕیفراندۆم لە هەرێم و چارەسەركردنی ئەو كێشانەی ماون و هەڵپەسێردراون.
لەبارەی پرسیاری (سامان) كە ئایا ڕۆڵی وەزارەتی سامانە سروشتییەكان تەنیا فرۆشتن و ڕێكخستنی ئەو گرێبەستانەیە كە پەیوەستن بە نەوتەوە، یان پێویستی بە ئیدارەیەكی باشترە بۆ ئەوەی هاوكار بێ لەگەڵ گەشەسەندنی سامانی نەوت و جۆراوجۆركردنی ئابووری بەو شێوەیەی هەرێم خوازیارییەتی؟ دكتۆر عەلی وەڵامی دایەوە كە بێ گومان دەبێ ڕۆڵی وەزارەت لە مۆركردنی گرێبەست و بەبازاڕكردنی نەوت زیاتر بێت، دەبێ وەزارەت سەربكێشێ بۆ بوارەكانی پەرەپێدانی پیشەسازی نەوت، ئەمەش بە نوێكردنەوەی بەهای زیاتر و گەشەسەندنی سامانی نەوت دەبێ، بە جۆرێك كە بەڕاستی بەشداری گەشەسەندنی ئابووریی هەرێم بكات. چونكە دەتوانین بڵێین كەموكوڕییەكی بەرچاو لەم بوارانەدا هەیە. تا ئێستاش هەرێم زیاتر لە 50%ی پێویستییەكانی بەروبوومە نەوتییەكان لە دەرەوە دەهێنێت، هۆكارەكەشی ئەوەیە تەنیا دوو پاڵاوگەی كۆنی هەیە و ناتوانن لە ڕۆژێكدا لە (120) هەزار بەرمیل زیاتر بپاڵێون. هەروەها وەزارەت نەیتوانیوە سووتەمەنی پێویست بۆ وەزارەتی كارەبا دابین بكات، بۆ ئەوەی وزەی كارەبای پێویست بۆ هەرێمی كوردستان دابین بكات.
گومانی تێدا نییە كە عەقلییەتی حكومەتی ناوەندی لە بەغدا، هێشتا نایەوێ یاسای نەوتی نوێ دەربچێ و سوورە لەسەر ئەوەی كە لە چوارچێوەی یاسا كۆنەكاندا بمێنێتەوە و ئەمەش خزمەت بە حكومەتی ناوەندی دەكات، لەگەڵ ئەوەشدا، دكتۆر عەلی پێی وایە دەتوانین سیاسەتی نەفەسدرێژیی بگرینەبەر و لە میانەی دانوستانەكاندا كەمێك تەنازول بۆ بەغدا بكەین، بەو مەرجە كاریگەری بۆ سەر مافە سەرەكییەكانمان نەبێ.
پاشان گفتوگۆمان لەبارەی ئەوە كرد كە ئایا هەیكەلی ئیداریی و دارایی وەزارەت، توانای چاڵاككردنی میكانیزمی پێویستییان هەیە بۆ هەر بڕیارێك لە بارەی ئیدارەیەكی باشتری ئەو تەنگەژەیەی ئێستا هەیە؟ دكتۆر عەلی ئاماژەی بەوەدا كە سەرەڕای ئەوەی وەڵامی ئەو پرسیارە نەخێرە، بەڵام هۆكاری دەرەكیش هەن بۆ بەردەوامبوونی ئەو كێشە داراییەی ئێستا لە هەرێم هەیە. لەگەڵ ئەوەشدا، بەهۆی نەبوونی ڕوانگەیەكی سیاسیی هاوبەش و دابەزینی ئاستی بەڕێوەبەرانی گشتی، دەبێ دان بەوەدا بنێین كە بواری كارگێڕی بە شێوەیەكی گشتی لاوازە.
لەبارەی ئاستی ئەدای ڕاگەیاندنەكان و هەژاری هەرێم لە بواری ڕاگەیاندنێكی ئابووریی كە توانای ئەوەی هەبێ بە شێوەیەكی بابەتی مامەڵە لەگەڵ تەنگەژەی دارایی و ئابووری ئێستا و ئەوەی كە ئایا ئەو ڕاگەیاندنە سیاسیەی ئێستا لە كوردستان هەیە دەتوانێ ڕۆلی پێویست لە بواری ئابووری ببینێ؟ دكتۆر عەلی جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە دەبێ شان بە شانی ڕاگەیاندنی سیاسی، گرنگیی بە ڕاگەیاندنی ئابووری بدرێت، چونكە تێكچرژان و تێكەڵاوی زۆر لەبارەی كێشەی دارایی و ئابووری هەیە و وا پێویست دەكات، لە لایەن پسپۆران و شارەزایان و لە ڕێگای ڕاگەیاندنێكی تایبەتمەند، مامەڵەیەكی زانستی و بابەتی لەگەڵدا بكرێت.
زەرورەتی دۆخی ئێستا، وەكو لە دواپرسیاری ساماندا هاتووە، وامان لێ دەكات هەڵوەستە و پێداچوونەوەیەك بكەین و بڵێین: كاتی ئەوە هاتووە ڕێگا بە ڕۆڵی كەسانی شارەزا و ڕوناكبیر بدرێت، بۆ ئەوەی ڕۆڵی گریمانەكراوی خۆیان ببینن لە بنیاتنانی بنەماكانی دەوڵەتێكی نوێ و لە میانەی خەباتی قەڵەم. هەروەها كاتی ئەوەش هاتووە پێداچوونەوە بە ڕێكخستنەوەی كارگێڕیی باڵای هەموو وەزارەتەكانی هەرێمی كوردستاندا بكرێت و هەر بەڕێوەبەرێكی گشتی لە هەرێم، بەپێی پێوەری زانستیی و بە گوێرەی زانیاری و ژیاننامەی زانستی كەسایەتییەكان (CV) و وەسفیی ئەركی وردی كەسەكان (Job Description) دابنرێت.
