عێراق بە هاوكاری نەتەوەیەكگرتووەكان، ستراتیژیەتێكی بۆ پەرەپێدانی كەرتی تایبەت داناوە، سەبارەت بەم بابەتە، لە سەرەتای ئەم گفتوگۆیەدا لە دكتۆر پیرۆتمان پرسی: ئایا كاتی ئەوە نەهاتووە هەرێمی كوردستان ئەو هاودژییە نەهێڵێ كە لە نێوان بازاڕی كراوەی ئێستا و كەرتی گشتی كۆتوبەندكراو بە ئیشكالییەتی سۆسیالیزمی هەیە؟ لە وەڵامدا دكتۆر پیرۆت جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە پرۆسەی تایبەتێتی، یان ئەوەی بە (privatization) ناسراوە، بەر لە هەموو شتێك پێویستی بە هۆشیاری و ڕۆشنبیریی كۆمەڵایەتی هەیە، ئەمەش بەوە دەبێت كە لە چوارچێوە داخراو و چەقبەستووەكانی عەقلییەتی وەزیفەگەرایی باولە دامودەزگا حكومییەكان دەرچین و بە ڕووی چەمكەكانی بازاڕی كراوەدا بكرێینەوە، ئەو چەمكانەی لەگەڵ سەردەمی جیهانگەرایی و ئابووری بازاڕ دەگونجێن، گومانیشی تێدا نییە كە وەرچەرخان بۆ ئەم ئاستەی هۆشیاری، بە شەو و ڕۆژێك بەدی نایەت، بەڵكو لە ڕێگای پڕۆسەیەكی پلاندانانەوە دەبێت كە لە لایەن دەوڵەتەوە دابنرێ و دەوڵەت بە تەواوی پابەند بێ بە دانانی بەرنامەیەكی چڕوپڕی كردنەوەی خول و ئەنجامدانی كۆڕ و كۆبوونەوەی ڕۆشنبیركردن لە تەواوی وەزارەت و دامودەزگاكانی كەرتی گشتی، بۆ ئەوەی هۆشیارییەكی پێویست و گونجاو بۆ ئەم مەبەستە دروست ببێت، هەروەهاشاراوە نییە كە كەرتی تایبەتیش بەرپرسیارێتی دروستكردنی هۆشیاری پێویستی دەكەوێتە ئەستۆ، دروستكردنی هۆشیاریلە نێوان ئەندامان و كۆمپانیاكانی پەیوەست پێیانەوە، بۆ گەشەپێدانی ئابووری.دەتوانین بڕیاری ئەوە بدەین كە لە كوردستان، تایبەتێتی، سەرەتایەكی هەڵەی هەیە، كۆمەڵێ هەڵەش بە ناوی تایبەتێتییەوە كراون، لەوانەش: بەكارهێنانی باشترین زەوییەكانی هەرێمی كوردستان بە شێوەی هەڵە، ئەمەش كاریگەری خراپی لەسەر كۆی پڕۆسەی بەرهەمهێنان هەبووە.
لە وەڵامی پرسیاری گۆڤاری (سامان) لەبارەی ئەوەی كە كاتی ئەوە هاتووە پەرلەمانی كوردستان گرنگی بە یاسا پێویستەكانی گەشەسەندنی كەرتی تایبەت بدات، وەك ئامادەكارییەك بۆ قۆناغی تایبەتێتی و گرنگیدانی پێویست بە بواری ئابووری، هاوشانی بواری سیاسی؟ دكتۆر پیرۆت گوتی: پێش هەموو شتێك پێویستمان بە دامەزراندنی ئەنجوومەنێكی شارەزا و ڕاوێژكارانە كە هاوكاری پەرلەمانی كوردستان و حكومەت و كەرتی گشتی و كەرتی تایبەت بكەن، لە كاروبارە ئاڵۆزەكان و ئەو تەحەدایانەی لە پڕۆسەی گەشەسەندنی ئابووریدا ڕووبەڕووی هەرێمی كوردستان دەبنەوە.پێویستییەكی زۆرمان بە تواناكانی دەستەبژێری زیرەك و ڕۆشنبیر (Intellectual Elite)هەیە،بۆ بنیاتنانی دەوڵەتێكی نوێ، كە توانای بەڕێوەبردنی سەرچاوە جیاواز و سەرچاوە دەوڵەمەندەكان و جۆراجۆریی ئابوورییە نێوخۆییەكەی هەبێ، ئەمەش بۆ دەرچوون لە مەینەتییەكانی ئابووری تاكسەرچاوە، وەكو ئەوەی ئێستا هەیە، هەروەكو لەسەر پەرلەمانی كوردستانیش پێویستە كە هاوشانی سیاسەت، گرنگیی پێویست بە بواری ئابووریبدات و بەیەكەوەیان گرێ بدات. ئاشكرایە كە سیاسەت،دەسكەوتی بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی نەتەوەكانە.
لە وەڵامی ئەو پرسیارەی (سامان) كە ئایا تێگەیشتنێكی ڕوون هەیە بۆ چەمكی شەراكەتی پێشنیاركراو لە نێوان كەرتی گشتی و كەرتی تایبەتی (Public-Private Partnership) لە ناوەندەكانی حكومەتی هەرێمدا،بە مەبەستی ژیاندنەوەی كەرتی تایبەت، بۆ ئەوەی ڕۆڵی پێویستی خۆی ببینێ لە تێكڕای گەشەسەندنی ئابووریدا؟ دكتۆر پیرۆت دەڵێت: بە هۆی نەبوونی سیستەمێكەوە (system) كە بەرپرسیارێتی تاك و دامودەزگا و وەزارەتەكان لە چوارچێوەی دەوڵەت دیاری بكات وڕێك بخات، ئاسان نییە ئەم جۆرە چەمكانە بنیات بنرێن، هەروەها چەمكی شەراكەتیش، ڕێژەیەكی زۆری كاری بە كۆمەڵ (Team Work) ڕێكدەخات، كە ئەم ڕێكخستنە لە عەقلییەتی باوی وەزیفەگەرایی كەرتی گشتی نابینرێ، كاتی ئەوە هاتووە، حكومەت ڕێكاری پێویست بگرێتەبەر بۆ بنیاتنانی بیرۆكەی ئەو جۆرە شەراكەتەی كە لە زۆرێك لە دەوڵەتە پێشكەوتووەكانداهەیە و جێبەجێ دەكرێت.
دكتۆر پیرۆت لە درێژەی قسەكانیدا باسی جۆراوجۆرێتی ئابووری دەكات و بە پێویستی دەزانێ كە سیاسەت گرنگی بە ئابووری كلاسیكی وەكو كشتوكاڵ بدات، كە لە زەینییەتی خەڵكدا بۆ سەردەمەكانی پێش مێژوو دەگەڕێتەوە.. ئایا كەرتی تایبەت لە كوردستان ئامادەیی ئەوەی هەیە دەستپێشخەر بێت لەوەی لە كشتوكاڵی ژیانەكیی و گوزەرانییەوە(Subsistence Agriculture) بگوازرێتەوە بۆ كشتوكاڵی نوێ(Comercial Agriculture)كە بەرهەمێكی ئاستبەرزی هەیە؟ بە پێچەوانەی هەموو شتەكانەوە... دكتۆر پیرۆت وەڵامی دایەوە كە كشتوكاڵ هیچ بەدیلێكی نییە و بەشێكی گرنگی كەلەپوور و شووناسی كولتووریی كوردە. بۆیە پێویستە سوود لەو هەڵانە وەربگرین، كە لە ژیانی كورددا بەرامبەر ئەم بابەتە زیندووە كراوە.
كەرتی گشتی بە هیچ شێوەیەك ئامادە نییە گەشە بە كەرتی كشتوكاڵ بدات، هەروەها وێرانكردنی ژێرخانی كۆمەڵایەتی ئەم پیشە بە بەرهەمە كە لە گوند و لادێكان كاری لەسەر دەكرا، لە لایەن ڕژێمی گۆڕ بە گۆڕی بەغدا، كاریگەری لەسەر ئەم سستیی و تێكدانە هەبوو. ئەمە سەرەڕای ئەو چڵێسی و تەماعكارییەی بەسەر تەواوی پرۆسەی دابەشكردنی زەوییە كشتوكاڵییەكاندا هات و ڕێگربوو لە گەشەسەندنی ئابووری، گومانی تێدا نییە كە تا ئێستاش دەرفەتی ئەوە گونجاوە، كەرتی تایبەت ڕۆڵی پێویست ببینی لە نوێكردنەوە و گۆڕینی پێویستی كشتوكاڵ، بۆ كشتوكاڵی نوێی پشتبەستوو بە كارامەیی زانستی (Know How)و كارگێڕی نوێی(Modern Management) بوارەكە، سەرەڕای تونای گواستنەوی پێویست لە ڕێگای تەكنەلۆژیا (Transfer of Matrials & Technologies).و گرنگیی هەماهەنگی كەرتی گشتی و كەرتی تایبەتیش لەم چوارچێوەیەدا بەدیار دەكەوێ.
لەبارەی ئەوەی چۆن بتوانرێ ئەم تێڕوانینە نێگەتیڤە تێپەڕێنین كە لە شەستەكانەوە بەرامبەر كەرتی تایبەت هەیە و پەیوەستە بە فیكری سۆسیالیزمی و سەلماندنی ئەوەی كە ئەم كەرتە پشتوپەنایەكی لێهاتووی ئابووری نیشتمانییە لە كوردستان؟ دكتۆر پیرۆت جەختی لەسەر گرنگیی نوێكردنەوەی هۆشیاریی كۆمەڵایەتی كردەوە، كە ئەمەش بە بێ ڕاگەیاندنێكی ئابووری تایبەت ناكرێ،ڕاگەیاندنێك كە زانیاری ئابووری بە ڕێگایەكی سادە و ئاسان و دوور لە چەمكە ئاڵۆزەكان بڵاوبكاتەوە. هەروەها لەسەر خودی كەرتی تایبەت خۆشی، پێویستە هاوكار بێت لە گۆڕینی ئەو شێوە نێگەتیڤەی كەرتی تایبەت كە لە تێكڕای پڕۆسەی گۆڕینی ئابووری لە هەرێم هەیەتی.
لە كۆتاییدا دەبێ دكتۆر پیرۆت ڕووبەڕووی ئەو ڕاستییە بكەینەوە كە بە هۆی نەبوونی بەرهەم و زاڵبوونی عەقلییەتی بەكاربردن، شارەزایان ترسیان لە چارەنووسی شووناسی كولتووریی (Cultural Identity) كورد هەیە، كە بە درێژایی مێژوو بە لەوەڕگا و كشتوكاڵ لەسەر تەپۆڵكەی زاگرۆس ناسراون... ئایا ئێمە لەبەردەم تاقیكردنەوەیەكی مێژووییداین؟ ئەو لە وەڵامدا گوتی: بێگومان مەینەتییەكانی ئێستای نرخی نەوت، وا لە بڕیاربەدەستانی سیاسی دەكات كە بە شێوەیەكی واقیعیانەتر مامەڵە لەگەڵ پرسە ئابوورییەكان بكەنو بیر لەو ئەلتەرناتیڤانە بكەنەوە كە دەمانبەنەوە سەر بژاردەی ئەو كشتوكاڵ و لەوەڕگایەی كە بە درێژایی مێژوو بەشێك بووە لە شووناسی كورد. ئەو كولتووری بەكاربردنەی ئێستا، مەترسی هەیە لەسەر تێكدانی شووناسی كولتوورییشمان. هەروەها ناشبێتە بەدیلێكی باش بۆ گەڕانەوە بۆ كشتوكاڵ و كاری لەوەڕگا،كە بنەمایەكی بەهێزی ئاسایشی خۆراك و چارەسەركردنی بێكاری گەنجان و ئاوەدانكردنەوەی گوند و لادێكانە و ئەو فشارەی لەسەر شارەكانیش هەیە و پڕبووە لە دانیشتوان سووك دەكات، ئەو دانیشتوانەی زۆربەیان پشت بە وەزیفە و مووچە دەبەستن و بارێكی گران دەخەنە ئەستۆی حكومەتە یەك لە دوای یەكەكانی هەرێم.
لە كۆتاییدا.. توانای پلاندانان بۆ پەرەپێدانی كەرتی تایبەت، بۆ ئەوەی ڕۆڵی چاوەڕوانكراوی خۆی ببینێ لە گەشەپێدانی ئابووری كشتوكاڵدا، پێش هەموو شتێك پێویستی بە ئیرادەیەكی سیاسی هەیە، سەرەڕای ئەوەش پێویستی بە گرنگیدان و كاركردن هەیە بۆ زیندووكردنەوەی هۆشیاری كۆمەڵایەتی و ئابووری كە پێكهاتەكەی هێز و توانایەكی زۆری لە زەینی باوك و باپیرانماندا هەیە لەسەر گردۆڵكەكانی چیای زاگرۆس.
" />
2019-10-08 18:23:43
دكتۆر پیرۆت ئەحمەد: كشتوكاڵ هیچ بەدیلێكی نییە و بەشێكی گرنگی كەلەپوور و شووناسی كولتووریی كوردە. بۆیە پێویستە سوود لەو هەڵانە وەربگرین، كە لە ژیانی كورددا بەرامبەر ئەم بابەتە زیندووە كراوە.
سازدانی: سامان
دكتۆر (پیرۆت ئەحمەد ئیبراهیم)، كەسایەتییەكی دیاری كوردە، هەموو ئەوانەی دەیناسن، هاوڕان لەسەر ئەوەی كە كەسێكی سەركەوتووە و بە دانایی و زانایی و هاسەنگیی و عەقلانییەوە مامەڵە لەگەڵ كێشە چارەنووسسازەكانی گەلی كورد دەكات، لە زانكۆی ڤیەننا، بڕوانامەی دكتۆرای لە بواری پزیشكیی گشتی بەدەستهێناوە، لە چەند پۆستێكی جیاجیادا لەناو پارتی دیموكراتی كوردستان و هەرێمی كوردستان و دەوڵەتی عێراق كاری كردووە.. ئەندامی لقی شەشی پارتی بوو لە ئەوروپا، ئەندامی مەكتەبی سكرتارییەتی كۆمەڵەی قوتابیانی كورد بوو (Ksee) لە ئەوروپا، هەروەها لە نێوان كۆنگرەی دەیەم و یازدەمی پارتی دیموكراتی كوردستان، ئەندامی كۆمیتەی ناوەندی بوو، لە نێوان ساڵانی 2000-2004 نوێنەری پارتی دیموكراتی كوردستان بوو لە ئێران، لە نێوان ساڵانی 2010-2013 باڵیۆزی كۆماری عێراق بوو لە سویسڕا.
عێراق بە هاوكاری نەتەوەیەكگرتووەكان، ستراتیژیەتێكی بۆ پەرەپێدانی كەرتی تایبەت داناوە، سەبارەت بەم بابەتە، لە سەرەتای ئەم گفتوگۆیەدا لە دكتۆر پیرۆتمان پرسی: ئایا كاتی ئەوە نەهاتووە هەرێمی كوردستان ئەو هاودژییە نەهێڵێ كە لە نێوان بازاڕی كراوەی ئێستا و كەرتی گشتی كۆتوبەندكراو بە ئیشكالییەتی سۆسیالیزمی هەیە؟ لە وەڵامدا دكتۆر پیرۆت جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە پرۆسەی تایبەتێتی، یان ئەوەی بە (privatization) ناسراوە، بەر لە هەموو شتێك پێویستی بە هۆشیاری و ڕۆشنبیریی كۆمەڵایەتی هەیە، ئەمەش بەوە دەبێت كە لە چوارچێوە داخراو و چەقبەستووەكانی عەقلییەتی وەزیفەگەرایی باولە دامودەزگا حكومییەكان دەرچین و بە ڕووی چەمكەكانی بازاڕی كراوەدا بكرێینەوە، ئەو چەمكانەی لەگەڵ سەردەمی جیهانگەرایی و ئابووری بازاڕ دەگونجێن، گومانیشی تێدا نییە كە وەرچەرخان بۆ ئەم ئاستەی هۆشیاری، بە شەو و ڕۆژێك بەدی نایەت، بەڵكو لە ڕێگای پڕۆسەیەكی پلاندانانەوە دەبێت كە لە لایەن دەوڵەتەوە دابنرێ و دەوڵەت بە تەواوی پابەند بێ بە دانانی بەرنامەیەكی چڕوپڕی كردنەوەی خول و ئەنجامدانی كۆڕ و كۆبوونەوەی ڕۆشنبیركردن لە تەواوی وەزارەت و دامودەزگاكانی كەرتی گشتی، بۆ ئەوەی هۆشیارییەكی پێویست و گونجاو بۆ ئەم مەبەستە دروست ببێت، هەروەهاشاراوە نییە كە كەرتی تایبەتیش بەرپرسیارێتی دروستكردنی هۆشیاری پێویستی دەكەوێتە ئەستۆ، دروستكردنی هۆشیاریلە نێوان ئەندامان و كۆمپانیاكانی پەیوەست پێیانەوە، بۆ گەشەپێدانی ئابووری.دەتوانین بڕیاری ئەوە بدەین كە لە كوردستان، تایبەتێتی، سەرەتایەكی هەڵەی هەیە، كۆمەڵێ هەڵەش بە ناوی تایبەتێتییەوە كراون، لەوانەش: بەكارهێنانی باشترین زەوییەكانی هەرێمی كوردستان بە شێوەی هەڵە، ئەمەش كاریگەری خراپی لەسەر كۆی پڕۆسەی بەرهەمهێنان هەبووە.
لە وەڵامی پرسیاری گۆڤاری (سامان) لەبارەی ئەوەی كە كاتی ئەوە هاتووە پەرلەمانی كوردستان گرنگی بە یاسا پێویستەكانی گەشەسەندنی كەرتی تایبەت بدات، وەك ئامادەكارییەك بۆ قۆناغی تایبەتێتی و گرنگیدانی پێویست بە بواری ئابووری، هاوشانی بواری سیاسی؟ دكتۆر پیرۆت گوتی: پێش هەموو شتێك پێویستمان بە دامەزراندنی ئەنجوومەنێكی شارەزا و ڕاوێژكارانە كە هاوكاری پەرلەمانی كوردستان و حكومەت و كەرتی گشتی و كەرتی تایبەت بكەن، لە كاروبارە ئاڵۆزەكان و ئەو تەحەدایانەی لە پڕۆسەی گەشەسەندنی ئابووریدا ڕووبەڕووی هەرێمی كوردستان دەبنەوە.پێویستییەكی زۆرمان بە تواناكانی دەستەبژێری زیرەك و ڕۆشنبیر (Intellectual Elite)هەیە،بۆ بنیاتنانی دەوڵەتێكی نوێ، كە توانای بەڕێوەبردنی سەرچاوە جیاواز و سەرچاوە دەوڵەمەندەكان و جۆراجۆریی ئابوورییە نێوخۆییەكەی هەبێ، ئەمەش بۆ دەرچوون لە مەینەتییەكانی ئابووری تاكسەرچاوە، وەكو ئەوەی ئێستا هەیە، هەروەكو لەسەر پەرلەمانی كوردستانیش پێویستە كە هاوشانی سیاسەت، گرنگیی پێویست بە بواری ئابووریبدات و بەیەكەوەیان گرێ بدات. ئاشكرایە كە سیاسەت،دەسكەوتی بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی نەتەوەكانە.
لە وەڵامی ئەو پرسیارەی (سامان) كە ئایا تێگەیشتنێكی ڕوون هەیە بۆ چەمكی شەراكەتی پێشنیاركراو لە نێوان كەرتی گشتی و كەرتی تایبەتی (Public-Private Partnership) لە ناوەندەكانی حكومەتی هەرێمدا،بە مەبەستی ژیاندنەوەی كەرتی تایبەت، بۆ ئەوەی ڕۆڵی پێویستی خۆی ببینێ لە تێكڕای گەشەسەندنی ئابووریدا؟ دكتۆر پیرۆت دەڵێت: بە هۆی نەبوونی سیستەمێكەوە (system) كە بەرپرسیارێتی تاك و دامودەزگا و وەزارەتەكان لە چوارچێوەی دەوڵەت دیاری بكات وڕێك بخات، ئاسان نییە ئەم جۆرە چەمكانە بنیات بنرێن، هەروەها چەمكی شەراكەتیش، ڕێژەیەكی زۆری كاری بە كۆمەڵ (Team Work) ڕێكدەخات، كە ئەم ڕێكخستنە لە عەقلییەتی باوی وەزیفەگەرایی كەرتی گشتی نابینرێ، كاتی ئەوە هاتووە، حكومەت ڕێكاری پێویست بگرێتەبەر بۆ بنیاتنانی بیرۆكەی ئەو جۆرە شەراكەتەی كە لە زۆرێك لە دەوڵەتە پێشكەوتووەكانداهەیە و جێبەجێ دەكرێت.
دكتۆر پیرۆت لە درێژەی قسەكانیدا باسی جۆراوجۆرێتی ئابووری دەكات و بە پێویستی دەزانێ كە سیاسەت گرنگی بە ئابووری كلاسیكی وەكو كشتوكاڵ بدات، كە لە زەینییەتی خەڵكدا بۆ سەردەمەكانی پێش مێژوو دەگەڕێتەوە.. ئایا كەرتی تایبەت لە كوردستان ئامادەیی ئەوەی هەیە دەستپێشخەر بێت لەوەی لە كشتوكاڵی ژیانەكیی و گوزەرانییەوە(Subsistence Agriculture) بگوازرێتەوە بۆ كشتوكاڵی نوێ(Comercial Agriculture)كە بەرهەمێكی ئاستبەرزی هەیە؟ بە پێچەوانەی هەموو شتەكانەوە... دكتۆر پیرۆت وەڵامی دایەوە كە كشتوكاڵ هیچ بەدیلێكی نییە و بەشێكی گرنگی كەلەپوور و شووناسی كولتووریی كوردە. بۆیە پێویستە سوود لەو هەڵانە وەربگرین، كە لە ژیانی كورددا بەرامبەر ئەم بابەتە زیندووە كراوە.
كەرتی گشتی بە هیچ شێوەیەك ئامادە نییە گەشە بە كەرتی كشتوكاڵ بدات، هەروەها وێرانكردنی ژێرخانی كۆمەڵایەتی ئەم پیشە بە بەرهەمە كە لە گوند و لادێكان كاری لەسەر دەكرا، لە لایەن ڕژێمی گۆڕ بە گۆڕی بەغدا، كاریگەری لەسەر ئەم سستیی و تێكدانە هەبوو. ئەمە سەرەڕای ئەو چڵێسی و تەماعكارییەی بەسەر تەواوی پرۆسەی دابەشكردنی زەوییە كشتوكاڵییەكاندا هات و ڕێگربوو لە گەشەسەندنی ئابووری، گومانی تێدا نییە كە تا ئێستاش دەرفەتی ئەوە گونجاوە، كەرتی تایبەت ڕۆڵی پێویست ببینی لە نوێكردنەوە و گۆڕینی پێویستی كشتوكاڵ، بۆ كشتوكاڵی نوێی پشتبەستوو بە كارامەیی زانستی (Know How)و كارگێڕی نوێی(Modern Management) بوارەكە، سەرەڕای تونای گواستنەوی پێویست لە ڕێگای تەكنەلۆژیا (Transfer of Matrials & Technologies).و گرنگیی هەماهەنگی كەرتی گشتی و كەرتی تایبەتیش لەم چوارچێوەیەدا بەدیار دەكەوێ.
لەبارەی ئەوەی چۆن بتوانرێ ئەم تێڕوانینە نێگەتیڤە تێپەڕێنین كە لە شەستەكانەوە بەرامبەر كەرتی تایبەت هەیە و پەیوەستە بە فیكری سۆسیالیزمی و سەلماندنی ئەوەی كە ئەم كەرتە پشتوپەنایەكی لێهاتووی ئابووری نیشتمانییە لە كوردستان؟ دكتۆر پیرۆت جەختی لەسەر گرنگیی نوێكردنەوەی هۆشیاریی كۆمەڵایەتی كردەوە، كە ئەمەش بە بێ ڕاگەیاندنێكی ئابووری تایبەت ناكرێ،ڕاگەیاندنێك كە زانیاری ئابووری بە ڕێگایەكی سادە و ئاسان و دوور لە چەمكە ئاڵۆزەكان بڵاوبكاتەوە. هەروەها لەسەر خودی كەرتی تایبەت خۆشی، پێویستە هاوكار بێت لە گۆڕینی ئەو شێوە نێگەتیڤەی كەرتی تایبەت كە لە تێكڕای پڕۆسەی گۆڕینی ئابووری لە هەرێم هەیەتی.
لە كۆتاییدا دەبێ دكتۆر پیرۆت ڕووبەڕووی ئەو ڕاستییە بكەینەوە كە بە هۆی نەبوونی بەرهەم و زاڵبوونی عەقلییەتی بەكاربردن، شارەزایان ترسیان لە چارەنووسی شووناسی كولتووریی (Cultural Identity) كورد هەیە، كە بە درێژایی مێژوو بە لەوەڕگا و كشتوكاڵ لەسەر تەپۆڵكەی زاگرۆس ناسراون... ئایا ئێمە لەبەردەم تاقیكردنەوەیەكی مێژووییداین؟ ئەو لە وەڵامدا گوتی: بێگومان مەینەتییەكانی ئێستای نرخی نەوت، وا لە بڕیاربەدەستانی سیاسی دەكات كە بە شێوەیەكی واقیعیانەتر مامەڵە لەگەڵ پرسە ئابوورییەكان بكەنو بیر لەو ئەلتەرناتیڤانە بكەنەوە كە دەمانبەنەوە سەر بژاردەی ئەو كشتوكاڵ و لەوەڕگایەی كە بە درێژایی مێژوو بەشێك بووە لە شووناسی كورد. ئەو كولتووری بەكاربردنەی ئێستا، مەترسی هەیە لەسەر تێكدانی شووناسی كولتوورییشمان. هەروەها ناشبێتە بەدیلێكی باش بۆ گەڕانەوە بۆ كشتوكاڵ و كاری لەوەڕگا،كە بنەمایەكی بەهێزی ئاسایشی خۆراك و چارەسەركردنی بێكاری گەنجان و ئاوەدانكردنەوەی گوند و لادێكانە و ئەو فشارەی لەسەر شارەكانیش هەیە و پڕبووە لە دانیشتوان سووك دەكات، ئەو دانیشتوانەی زۆربەیان پشت بە وەزیفە و مووچە دەبەستن و بارێكی گران دەخەنە ئەستۆی حكومەتە یەك لە دوای یەكەكانی هەرێم.
لە كۆتاییدا.. توانای پلاندانان بۆ پەرەپێدانی كەرتی تایبەت، بۆ ئەوەی ڕۆڵی چاوەڕوانكراوی خۆی ببینێ لە گەشەپێدانی ئابووری كشتوكاڵدا، پێش هەموو شتێك پێویستی بە ئیرادەیەكی سیاسی هەیە، سەرەڕای ئەوەش پێویستی بە گرنگیدان و كاركردن هەیە بۆ زیندووكردنەوەی هۆشیاری كۆمەڵایەتی و ئابووری كە پێكهاتەكەی هێز و توانایەكی زۆری لە زەینی باوك و باپیرانماندا هەیە لەسەر گردۆڵكەكانی چیای زاگرۆس.
